Αποδεχόμενοι το θάνατο μαθαίνουμε να υμνούμε τη ζωή!

Από τη Γεωργία Κολιοπούλου*

Η ζωή φέρνει πάντα νέες προκλήσεις, εξωτερικές ή εσωτερικές. Το θέμα είναι να μην το βάζουμε κάτω και ό,τι κι αν έχουμε να αντιμετωπίσουμε…να συνεχίζουμε…τον αγώνα μας!

Να συνεχίζουμε την πορεία ανάβασης κάθε φορά βήμα βήμα! Κρατώντας το όραμα ζωντανό μπροστά μας σαν είναι τώρα, αλλά κοιτάζοντας και προσέχοντας που πατάμε…

Ένα βήμα τη φορά!

Προκλήσεις δοκιμασίες, μάχες πάντα θα υπάρχουν.

Εξωτερικές και εσωτερικές.

Όμως παρά τον κόπο και τον πόνο είναι σημαντικό να βρίσκουμε ξανά τη δύναμη να χαμογελάμε…

Τι προκαλεί τον πόνο;

Συνήθως είναι ο φόβος της απώλειας…

Κάτι που φοβόμαστε πως κινδυνεύει να χαθεί… να μην είναι πια ίδιο…να πεθάνει…

Και αυτός ο φόβος αντανακλά σε κάθε τι στη ζωή μας…

Αντανακλά…

Στην εργασία μας με όλη την αβεβαιότητα των καιρών.

Στην οικογένεια σε εποχές κρίσης σε όλα τα επιπεδα όπου αναζητούμε να δημιουργησουμε νέους ρόλους νέες ισορροπίες, όταν όλα γύρω καταρρέουν.

Στις πιο προσωπικές σχέσεις όπου η εποχή της υπερεπικοινωνίας δεν αφήνει χώρο και χρόνο για ουσιαστκή  επικοινωνία μαζί με όλες τις ανασφάλειες που γεννά το ράγισμα της εμπιστοσύνης….σε μια εποχή όπου όλα σερβίρονται εύκολα και γρήγορα…από e food… εως e sex…

Στις φιλίες όπου επίσης μπαίνουμε στον πειρασμό να αναζητούμε e friends,οπαδούς, ακόλουθους για να καλύψουμε την απουσία των φίλων που κάποτε έχουμε κλάψει και γελάσει μαζί…και μας λείπουν…

Το κενό που δημιουργεί η απομάκρυνση από την αληθινή ζωή. Όπου σταδιακά κλεινόμαστε στον εαυτό μας και απομακρυνόμαστε από την ουσιαστική επαφή από την αλήθεια.

Σε αυτή την εποχή φόβου ακόμα και για τη ζωή και για την ελευθερία κλονίζονται γερά τα θεμέλια της ύπαρξης μας. Κι όσο δεν τολμάμε να μιλήσουμε, να επικοινωνήσουμε… κλονίζονται οι αξίες, τα ιδανικά κι η ανασφάλεια απλώνεται σε όλα τα πεδία της ζωής μας…

Στην εργασία μας, στην οικογένεια μας, στην συντροφικότητα, στις φιλίες και επεκτείνεται… επεκτείνεται… σε κάθε τι με το οποίο σχετιζόμαστε…

Μας οδηγεί να αναρωτηθούμε και για μια ακόμη φορά να ξεκινήσουμε το ταξίδι της ψυχής προς την αναζήτηση της ταυτότητάς μας, ποιοι είμαστε αληθινά…

Να αναλογιστούμε τι είναι αληθινό και τι ψεύτικο από όλα όσα καθρεφτίζουν την καθημερινότητα μας, στη ζωή μας.

Να στοχαστούμε για την εργασία και τα ενδιαφέροντά μας.

Να στοχαστούμε για τους αγαπημένους μας και τις σχέσεις μας.

Να ενδυναμώσουμε τα θεμέλια και τις αξίες που οικοδομούν και ενώνουν την οικογένειά μας.

Να μπορούμε να αφήσουμε πίσω ό,τι δεν είναι αληθινό, ό,τι δεν συμβαδίζει με αυτό που τώρα συνειδητοποιούμε ότι θέλουμε να είμαστε, αυτό που είμαστε εν δυνάμει και περιμένει να γεννηθεί.

Να αφήσουμε πίσω ότι μας χωρίζει και να δούμε τι μας ενώνει.

Να μπορούμε να κοιτάξουμε ξανά και ξανά στα μάτια τον σύντροφό μας με αγάπη, να επιτρέψουμε το άγγιγμά του να αγγίξει την ψυχή μας.

Αν και στα δικά του μάτια καθρεφτίζεται η αγάπη, αν μας επιτρέψει κι εκείνος να αγγίξουμε την ψυχή του, η ενέργεια μας μετουσιώνεται…αρχίζουμε ο ένας να τροφοδοτεί τον άλλο προς την έκφραση του αληθινού εαυτού.

Εκεί δεν υπάρχει φόβος, δεν υπάρχει ανασφάλεια, δεν υπάρχει αμφιβολία, υπάρχει μόνο αγάπη.

Αλλά αυτό δεν θα γίνει μόνο του όσο ιδανικό και ρομαντικό ακούγεται έχει και πόνο και κόπο και θέληση και των δύο να αλλάξουμε..

 Όχι ο ένας τον άλλο…αλλά καθένας μας τον εαυτό του!

Αν τα παιδιά μας μεγαλώνουν σε ένα περιβάλλον ασφάλειας, αλληλοεκτίμησης, σεβασμού και αγάπης…δεν υπάρχει μεγαλύτερο δώρο και ελπίδα για το αύριο…για τα παιδιά όλου του κόσμου.

Είναι η ευκαιρία μας μέσα από το ταξίδι στα σκοτάδια της ψυχής…να ανακαλύψουμε την αλήθεια…να δούμε τα λάθη μας και αυτά που μπορεί να κρατάμε απο παλιά σαν συνήθειες και συμπεριφορές αλλά δεν συμβαδίζουν με αυτό που είμαστε τώρα!

Να βρούμε τη θέληση και τη δύναμη, να αλλάξουμε, να γίνουμε η καλύτερη εκδοχή του εαυτού μας!

Να βρούμε την δύναμη και να αγωνιστούμε παρά τις αντιξοότητες να εκφράσουμε τον αληθινό εαυτό μας, τις ιδέες μας, τα ιδανικά, να ενώσουμε την οικογένειά μας φυσική και πνευματική.

Καθένας μας ας βρει τη δύναμη να ενωθεί πιο βαθιά με το σύντροφό του ή όσοι δεν τον έχουν βρει ακόμα, να τολμήσουν, να τον αναζητήσουν…

Να εκπληρώσουμε μέσα από την εργασία που έχουμε επιλέξει να προσφέρουμε ένα άξιο έργο…

Απογοητεύομαι για την εποχή που ζούμε, αλλά δεν σταματώ να ονειρεύομαι και να αγωνίζομαι για έναν καλύτερο κόσμο!

Πώς μπορεί να νικηθεί το χάσιμο στον κόσμο της ψεύτικης επικοινωνίας που προσπαθεί να υποκαταστήσει τις σχέσεις και τη ζωή σε έναν εικονικό κόσμο…virtual reality καταστρέφοντας και εκείνες που έχουν ακόμη διαφυλαχθεί ζωντανές;

Με υγιή επικοινωνία, με επαφή, με αλήθεια με αγάπη. Ας μην συντηρούμε μια ψεύτικη πραγματικότητα χάνοντας ότι αξίζει και είναι αληθινό!

Καλύτερα να βρεθούμε με ένα φίλο από κοντά κι ας τσακωθούμε…παρά να μιλάμε ευχάριστα αλλά ανούσια με χίλιους αγνώστους που δεν γνωρίζουμε καν αν το προσωπο που παρουσιάζουν σε αυτό τον ψεύτικο κόσμο είναι αληθινό.

Αναπόφευκτα το ψεύτικο…αργά ή γρήγορα καταρρέει…οι ψεύτικες  φευγαλέες απολαύσεις και ηδονές δεν θα υποκαταστήσουν ποτέ ένα αληθινό βλέμμα, μια ανάσα, μια κραυγή, τον έρωτα το θυμό, το γέλιο και το δάκρυ. Κανένας εικονικός φίλος όσα αυτοκόλλητα ή like, κλπ κι αν σου χαρίσει δεν συγκρίνεται με το βλέμμα του αδελφικού φίλου που ξέρει όλη ή τη μισή ζωή σου, με το χτύπημα στον ώμο για να σου δώσει κουράγιο ή μια συναισθηματική γροθιά όταν πας να ξεφύγεις από αυτό που είσαι αληθινά.

Μαζί με όλες αυτές τις φιλοσοφικές και μελαγχολικές μου σκέψεις θέλω να μοιραστώ ένα μυστικό…μιας συνειδητοποίησης που μου δίνει ελπίδα…

Φίλοι μου σε αυτό τον απογοητευτικά ψεύτικο κόσμο που ζούμε…υπάρχει ελπίδα κάτι γεννιέται…Σαν μια σπίθα φωτός…μέσα στο σκοτάδι που συνεχώς μεγαλώνει…

Αργά και σταθερά ένα πνευματικό κίνημα κυοφορείται… σε παγκόσμιο επίπεδο…

Άνθρωποι που αναζητούν την αλήθεια, αναζητητές του φωτός, ερευνητές, καλλιτέχνες, αθλητές, δάσκαλοι, επιστήμονες, συγγραφείς, φοιτητές, άνεργοι, εργαζόμενοι, θεοσεβούμενοι ανεξαρτήτως θρησκείας, πιστοί και άπιστοι, άνθρωποι, όλων των φυλών, όλων των θρησκειών, φιλόσοφοι, στοχαστές, οδοιπόροι, ονειροπόλοι, ρεαλιστές…αρχίζουν να επικοινωνούν να μοιράζονται ιδέες σκέψεις αλήθειες εμπειρίες και να βάζουν το δικό τους λιθαράκι να γίνει καλύτερος ο κόσμος…

Όποιος το λέει η καρδιά του έχει μια θέση σε αυτό που κυοφορείται σαν τον σπόρο που περιμένει κρυμμένος στο χώμα μέχρι την άνοιξη όπου αποκαλύπτεται…

Αυτό το πνευματικό κίνημα μπορεί να γεννηθεί και να επιβιώσει μέσα στον ψεύτικο κόσμο, αν καθένας μας βρει και εκφράσει χωρίς φόβο αυτό που θέλει να μοιραστεί με τον κόσμο, να προσφέρει το δικό του παρών.

Εμείς μπορούμε να γίνουμε… να είμαστε η αλλαγή που ονειρευόμαστε για τον κόσμο…

Αλλά θέλει αρετή και τόλμη η ελευθερία!

Το κλειδί είναι αν καταφέρουμε μέσα από τις δικές μας μάχες να βγούμε φωτεινοί, ζωντανοί, δυνατοί και έχουμε μάθει κάτι σημαντικό που μπορεί να βοηθήσει κι άλλους, έχουμε χρέος να το μοιραστούμε. Το φως όταν μοιράζεται πολλαπλασιάζεται…

 Ας μη φοβηθούμε να χρησιμοποιήσουμε τα μέσα εύκολης επικοινωνίας να επικοινωνήσουμε με ανθρώπους σε όλα τα μήκη και πλάτη της γης που μπορεί να μας συνδέουν αξίες και ιδανικά κοινά ή όμορφα ενδιαφέροντα…κοινά οράματα… Αυτή τη στιγμή είτε κάποιοι χρειάζονται τη δική μας βοήθεια ή εμείς χρειαζόμαστε τη βοήθεια κάποιων άλλων…για να εξελιχθούμε…

Ίσως κάποιοι από τους e friends…να είναι οι παλιοί σύντροφοι…που πρέπει όταν έρθει η ώρα να καλέσουμε…ίσως με κάποιους να μπορούμε να γίνουμε πνευματικοί φίλοι, spiritual friends (αν το μεταφράζω σωστά).

Το μυστικό είναι να μπορούμε μέσα από το εσωτερικό ταξίδι…στο δρόμο της αυτογνωσίας να επιστρέψουμε ξαναγεννημένοι και πιο σοφοί…

Λέει ένα τραγουδάκι…»Ό,τι αξίζει πονάει κι είναι δύσκολο»

Εντάξει ξέρω κάποιοι θα σκεφτούν…»Δεν χρειάζεται όμως να είναι πάντα έτσι, έχουμε κι ανάγκη το ανάλαφρο το αυθόρμητο». Ναι σίγουρα…από την άλλη όμως…αυτό που έχει δύναμη να αντέξει…τις δοκιμασίες και τις προκλήσεις…σίγουρα κάτι παραπάνω αξίζει…

Είναι το μάθημα που μας διδάσκει η φύση και η ζωή μας! Μέσα σε εναλλασσόμενους κύκλους…γέννησης και θανάτου…που καθρεφτίζονται στις επιλογές μας…στις σχέσεις μας…στις ιδέες, στα συναισθήματα…στα όνειρά μας…

Πάντα η μελαγχολία του φθινοπώρου μας προετοιμάζει για τον χειμώνα.

Γνωρίζουμε τι πράξαμε και τι θερίσαμε, τώρα επαναξιολογούμε στις δεδομένες συνθήκες και με τα μέσα εργαλεία εφόδια και εμπειρία που αποκτήσαμε αποφασίζουμε τι θα σπείρουμε πως θα φροντίσουμε καλύτερα τη νέα σπορά πως θα την προφυλάξουμε στη διάρκεια του κρύου χειμώνα…για να καλοδεχτούμε την άνοιξη ως αναγέννηση μετά το θάνατο και το καλοκαίρι να θερίσουμε και να απολαύσουμε τους καρπούς των έργων μας…

Τι νικά το φόβο και όλες τις ανασφάλειες που προκαλεί;

Η αγάπη! Πάντα η αγάπη!

Η αγάπη είναι το κλειδί.

Η αγάπη θα μας δώσει πίσω τη δύναμή μας.

Η αγάπη για την αλήθεια.

Η αγάπη για την ζωή.

Η αγάπη για την αλλαγή.

Σε έναν κόσμο όπου όλα καταρρέουν ας μαζέψουμε όλο των πλούτο ηθικών αξιών, ιδανικών, αρετών που μπορούμε να σώσουμε.

Ας είναι τα υλικά για να αναδομήσουμε τον εαυτό μας και τον κόσμο μας.

Η αγάπη θα μας μας βοηθήσει να βρούμε τη δύναμη και τη σοφία να συνεχίσουμε.

Η λογική θα μας βοηθήσει να βρούμε τα εργαλεία και τα μέσα να τα καταφέρουμε.

Η εργασία και η ακούραστη δράση θα μας βοηθήσει να κάνουμε το αδύνατο δυνατό.

Ας αφήσουμε σαν τα φύλλα του φθινοπώρου…τον αέρα να παρασύρει μακριά…κάθε τι περιττό κάθε τι που βαραίνει…ας μην φοβόμαστε την αλλαγή.

Δεν πειράζει…αν θρηνήσουμε για τα χαμένα μας φύλλα…για τους θανάτους που έχουμε ζήσει…

Αποδεχόμενοι το θάνατο μαθαίνουμε από το βιβλίο της φύσης, να υμνούμε τη ζωή!

Η Δήμητρα, συμβολικά αλλά και όπως το βιώνουμε στη Μητέρα Φύση, κάθε χρόνο, θρηνεί για τον θάνατο…την αρπαγή της Περσεφόνης στον κάτω κόσμο από τον Άδη…Όμως έχει δεχθεί τη συμφωνία…αποδέχεται το θάνατο…και ελπίζει γιατί ξέρει πως θα περιμένει και όταν έρθει η άνοιξη…η κόρη θα ξαναγεννηθεί…και τότε θα περιμένει να χαρεί και να γιορτάσει ξανά…σκορπώντας γύρω αναγέννηση, χρώματα, τη χαρά της ζωής.

Καλή συνέχεια σε καθέναν για τη δική του προσωπική μάχη! Εύχομαι σε όλους άξιες μάχες και άξιες νίκες στο δρόμο προς την αναζήτηση, κατάκτηση και έκφραση του αληθινού εαυτού!

Υπομονή! Δύναμη και θέληση για αλλαγή! Αγάπη, Αγάπη,  Αγάπη!

Καλό φθινόπωρο! «

*Η Γεωργία Κολιοπούλου είναι Ολιστική Ιατρός. Περισσότερα εδώ

Το κλειδί είναι να έχεις ελπίδα

Πριν από αρκετές δεκαετίες, δύο ψυχολόγοι έπεσαν πάνω σε ένα φαινόμενο που τους αιφνιδίασε και άλλαξε τον τρόπο που σκεφτόμαστε τις αντιξοότητες. Το ονόμασαν «μαθημένη αδυναμία» : όταν οι άνθρωποι αντιμετωπίζουν μια δύσκολη κατάσταση που αισθάνονται πως βρίσκεται πέρα από τον έλεγχό τους, τείνουν να υποτάσσονται σε μια κατάσταση που θεωρούν «μοιραία» και γίνονται καταθλιπτικοί.

Στον απόηχο μιας πανδημίας που έχει αναστατώσει τη ζωή εκατομμυρίων ανθρώπων στον πλανήτη, αυτή η διαπίστωση είναι πιο επίκαιρη  από ποτέ. Αλλά ακριβώς όπως η έννοια της «μαθημένης αδυναμίας»  εξηγεί πολλά από τα συναισθήματα που έχουμε βιώσει, ταυτόχρονα  έχει εμπνεύσει έργο που προσφέρει θετικές γνώσεις για το πώς οι άνθρωποι μπορούν να παραμείνουν ανθεκτικοί, ακόμη και μπροστά σε ανεξέλεγκτες αντιξοότητες. Το κλειδί είναι να έχεις ελπίδα.

Ο Martin Seligman και ο Steven Maier ανακάλυψαν τη «μαθημένη αδυναμία» τη δεκαετία του 1960, ως μεταπτυχιακοί φοιτητές στο Πανεπιστήμιο της Πενσυλβάνια, υπό την επίβλεψη του πειραματικού ψυχολόγου Richard L. Solomon.  Ο  Solomon μελετούσε πώς τα σκυλιά μάθαιναν και ανταποκρίνονταν στο φόβο. Η ομάδα είχε κάθε σκύλο δεμένο μέσα σε ένα κλουβί με δύο διαμερίσματα και του προκαλούσε πολλαπλές ήπιες αλλά δυσάρεστες ηλεκτροπληξίες, κάθε φορά σε συνδυασμό με ένα συγκεκριμένο ηχητικό τόνο. Στη συνέχεια,   τα σκυλιά λύνονταν μέσα στο κλουβί των δύο διαμερισμάτων, ο ήχος ακουγόταν και πάλι και Solomon πίστευε πως  έχοντας μάθει να συσχετίζουν τον ήχο με τον πόνο, τα σκυλιά θα πηδούσαν στο ασφαλές διαμέρισμα για να αποφύγουν τον πόνο. Όμως  όταν τα σκυλιά άκουσαν τον ήχο, παρέμειναν παθητικά και δεν έκαναν τίποτα για να ξεφύγουν από τον πόνο.

Ως πείραμα «παβλοβιανού» τύπου,  κρίθηκε αποτυχημένο. Αλλά ο Seligman και ο Maier κατέληξαν σε ένα διαφορετικό συμπέρασμα:  Η παθητικότητα των σκύλων ήταν  κρίσιμο εύρημα. Κατά τη διάρκεια του πειράματος, όταν τα σκυλιά δεμένα μέσα στο κλουβί είχαν εκτεθεί σε ένα σοκ, κλαψούρισαν, γαύγισαν και προσπάθησαν να ξεφύγουν, αλλά ήταν  μάταιο, αφού το λουρί τα κρατούσε δεμένα.  Έτσι, ο Seligman και ο Maier πίστευαν πως τα σκυλιά έμαθαν πως προσπάθησαν να ξεφύγουν από ένα σοκ, αλλά δεν τα κατάφεραν. Ως αποτέλεσμα, ήταν παθητικά την επόμενη φορά που αντιμετώπισαν παρόμοια κατάσταση, παρόλο που οι συνθήκες είχαν αλλάξει και θα μπορούσαν να πηδήξουν ελεύθερα στο ασφαλές δωμάτιο του κλουβιού αφού δεν ήταν πλέον δεμένα.

Ο Seligman και ο Maier δοκίμασαν τη θεωρία τους στην πράξη. Σχημάτισαν  τρεις ομάδες σκύλων για την αρχική φάση μάθησης. Κάποιοι σκύλοι δέθηκαν  όπως και στο προηγούμενο πείραμα και υπέφεραν τον αρχικό γύρο σοκ σε συνδυασμό με ηχητικό ήχο. Μια δεύτερη ομάδα σκύλων που δεν ήταν δεμένοι,  μπορούσαν  να πιέσουν ένα μοχλό για να διαφύγουν στο ασφαλές διαμέρισμα και μια τρίτη ομάδα σκύλων δεν υπέστη κανένα σοκ. Στη συνέχεια, όλα τα σκυλιά ήταν ελεύθερα να κινηθούν, και οι ήχοι ακούστηκαν ξανά. Τα σκυλιά που ήταν ελεύθερα στο προηγούμενο μέρος του πειράματος και δεν υπέστησαν σοκ γλίτωσαν αμέσως ακούγοντας τον ήχο  πηδώντας στην ασφαλή πλευρά του κλουβιού τους. Επίσης τα σκυλιά που έμαθαν να έχουν τον έλεγχο του μοχλού διαφυγής κατάφεραν  επίσης να ξεφύγουν στο ασφαλές διαμέρισμα του κλουβιού. Αλλά τα σκυλιά που στην πρώτη φάση ήταν δεμένα και υπέστησαν το σοκ, συνέχιζαν να αισθάνονται αβοήθητα παρά το γεγονός που πως πλέον δεν ήταν δεμένα με λουρί και δεν προσπάθησαν καν να ξεφύγουν. Τα σημαντικά ευρήματα των Seligman και Maier σχετικά με την «μαθημένη αδυναμία» δημοσιεύθηκαν στο περιοδικό Πειραματικής Ψυχολογίας,  το 1967.

Κατά την επόμενη δεκαετία, ο Seligman και συνεργάτες του επανέλαβαν τα πειράματα της «μαθημένης αδυναμίας»  σε τρωκτικά και, αργότερα, σε ανθρώπους. Επιπλέον, όταν πρόκειται για την πρόκληση συναισθημάτων αδυναμίας σε εθελοντές ανθρώπους, ο Seligman παρατήρησε κάτι σημαντικό – αφού εξέθεσε τους ανθρώπους σε μη ελεγχόμενα γεγονότα, όπως δυσάρεστους δυνατούς θορύβους ή αδύνατους αναγραμματισμούς, συχνά άρχιζαν να παρουσιάζουν μερικά από τα κλασικά συμπτώματα της κατάθλιψης, όπως συναισθήματα αναξιότητας, θλίψης, απώλειας ενδιαφέροντος, κακής συγκέντρωσης και κόπωσης. Τελικά, κατέληξε στο συμπέρασμα ότι η «μαθημένη αδυναμία» είναι ένας υποτύπος της κατάθλιψης.

Αλλά υπήρχε μια κρίσιμη προειδοποίηση – κάθε φορά που οι ερευνητές διεξήγαγαν αυτές τις μελέτες, υπήρχε πάντα ένα ποσοστό των ατόμων που εκτέθηκαν σε ανεξέλεγκτα γεγονότα που προκαλούσαν σοκ και αποστροφή, αλλά δεν σταματούσαν να προσπαθούν να πάρουν τον έλεγχο. Παρόλο που έμαθαν ότι τίποτα από όσα έκαναν μέχρι εκείνη τη στιγμή δεν είχε αποτέλεσμα για να σταματήσουν το «κακό», συνέχισαν να προσπαθούν να κάνουν την κατάστασή τους καλύτερη. Επίσης, κάποιοι που τα παράτησαν και έμοιαζαν απελισμένοι και αβοήθητοι για ένα χρονικό διάστημα, ανέκαμψαν και άρχισαν να ενεργούν προκειμένου να πάρουν τον έλεγχο σε μεταγενέστερες φάσεις  των πειραμάτων. Το ερώτημα λοιπόν ήταν «γιατί;».  Γιατί οι ανεξέλεγκτες αντιξοότητες έκαναν κάποιους  ανθρώπους να νιώθουν αβοήθητοι ενώ άλλοι παρέμεναν ανθεκτικοί και ενεργητικοί;

Οι ερευνητές ασχολήθηκαν όλο και περισσότερο με αυτό το ερώτημα καθώς διαπίστωναν πως  το να νιώθεις αβοήθητος δεν είναι αρκετό για να προκαλέσει κατάθλιψη. Αυτό που είχε σημασία είναι το πώς οι άνθρωποι βγάζουν νόημα από την αδυναμία τους και τι αποδόσεις ευθυνών κάνουν. Κατηγορούν τον εαυτό τους ή κατηγορούν τον πειραματιστή; Γενικεύουν την αδυναμία τους στη ζωή γενικά ή μόνο στη συγκεκριμένη κατάσταση στο εργαστήριο; Ο τρόπος με τον οποίο οι άνθρωποι ερμήνευσαν την εμπειρία – η ιστορία που ύφαιναν – ήταν το κρίσιμο συστατικό της θεωρίας που έλειπε.

Ο Seligman και οι συνεργάτες του διαπίστωσαν ότι υπάρχουν τρεις τρόποι με τους οποίους οι άνθρωποι μπορούν να ερμηνεύσουν τι τους συμβαίνει: μπορούν να σχηματίσουν δύο ζεύγη αποδόσεων ευθυνών.  Στο πρώτο ζεύγος, κάποιοι αποδίδουν μια μόνιμη ευθύνη   (π.χ. θα είμαι πάντα αβοήθητος και τίποτα από όσα κάνω δεν θα έχει ποτέ αποτέλεσμα) έναντι όσων επιλέγουν να αποδώσουν την κατάστασή τους σε κάτι προσωρινό  (π.χ. ήμουν αβοήθητος σε αυτή τη συγκεκριμένη περίσταση, αλλά αυτό που κάνω σε άλλες στιγμές εξακολουθεί να είναι). Το δεύτερο ζεύγος ευθυνών από τη μια εστιάζει στο  συγκεκριμένο (π.χ.  αδυναμία που σχετίζεται μόνο με τους αναγραμματισμούς) έναντι του καθολικού (π.χ. είμαι αδύναμος σε όλα τα προβλήματα)· Το τρίτο ζεύγος ευθυνών έχει από τη μια την  εσωτερική ανάληψη της ευθύνης  (π.χ. είναι δικό μου λάθος) έναντι ενός εξωτερικού υπαίτιου  (π.χ. είναι λάθος του κόσμου ή κάποιου άλλου προσώπου).

Όπως θα το έθετε αργότερα ο Seligman, διαφορετικοί άνθρωποι έχουν διαφορετικά επεξηγηματικά σενάρια. Μερικοί άνθρωποι έχουν ένα απαισιόδοξο επεξηγηματικό σενάριο και κάνουν αρνητικές αποδόσεις ευθυνών για τα αναπόφευκτα  γεγονότα (δηλαδή εσωτερικά, καθολικά και μόνιμα) και είναι πιο ευάλωτα στην κατάθλιψη. Άλλοι άνθρωποι έχουν αισιόδοξα επεξηγηματικά σενάρια όταν συμβαίνουν άσχημα πράγματα, δεν κατηγορούν τον εαυτό τους αλλά τον κόσμο και βλέπουν τις αντιξοότητες ως προσωρινές, τοπικές και συγκεκριμένες. Η ιστορία τους για τον κόσμο και τη θέση τους μέσα σε αυτόν είναι πολύ πιο αισιόδοξη και πιο θετική.

Σε μεταγενέστερες εργασίες, η  Lyn Yvonne Abramson,  καθηγήτρια ψυχολογίας στο Πανεπιστήμιο του Ουισκόνσιν-Μάντισον, αναδιατύπωσαν τη θεωρία της «μαθημένης αδυναμίας» ως τη «θεωρία απελπισίας της κατάθλιψης». Η κατάθλιψη απελπισίας αναδύεται όταν οι άνθρωποι βιώνουν ένα αρνητικό γεγονός ζωής, όπως η απώλεια μιας εργασίας, εξάγουν απαισιόδοξα συμπεράσματα σχετικά με τις αιτίες και τις συνέπειες του γεγονότος και τι λέει αυτό το γεγονός στους ίδιους  για το ποιοι είναι ως άτομο. Μπορεί να πιστεύουν ότι είναι αβοήθητοι να αλλάξουν τις συνθήκες τους, πως δεν θα βρουν ποτέ δουλειά και πως είναι άχρηστοι. Είναι σκέψεις που τους καταστέλλουν και τους αποθαρρύνουν.

Με τα χρόνια, η έρευνα έχει επιβεβαιώσει τη σχέση μεταξύ απελπισίας και ψυχικής ασθένειας. Ο Aaron Beck,  ιδρυτής της γνωστικής συμπεριφορικής θεραπείας, διαπίστωσε ότι η αίσθηση της απελπισίας είναι βασικός παράγοντας αυτοκτονίας. Αντίθετα, μια αίσθηση ελπίδας συμβάλλει στην καλύτερη συνολική ψυχική και σωματική υγεία. Για παράδειγμα, οι άνθρωποι με περισσότερη  ελπίδα είναι σε θέση να ανεχθούν πόνο για μεγαλύτερα χρονικά διαστήματα,  αναφέρουν υψηλότερα επίπεδα ευημερίας μετά το θάνατο κάποιου που αγαπούν  και  όταν αντιμετωπίζουν μια αγχωτική κατάσταση, είναι σε θέση να σκεφτούν πιο δημιουργικά και ευέλικτα για να την ξεπεράσουν. Οι άνθρωποι με περισσότερες  ελπίδες αποδίδουν επίσης καλύτερα ακαδημαϊκά, είναι λιγότερο επιρρεπείς στη μοναξιά και – πάνω απ’ όλα – είναι λιγότερο πιθανό να υποκύψουν στην αδυναμία και την απελπισία όταν οι αντιξοότητες χτυπούν.

Όλα αυτά δείχνουν πως η ενστάλαξη ή αποκατάσταση μιας αίσθησης ελπίδας στους ανθρώπους μπορεί να τους βοηθήσει να οικοδομήσουν ανθεκτικότητα και να ανακουφίσουν τον συναισθηματικό τους πόνο. Η επόμενη ερώτηση είναι «πώς;».  Πώς μπορούν οι άνθρωποι να οικοδομήσουν μια αίσθηση ελπίδας, ειδικά σε δύσκολους καιρούς;

Η σύγχρονη θεωρία προτείνει πως  η αλλαγή των ιστοριών που λέμε στους εαυτούς μας για τις αντιξοότητες που μας συμβαίνουν  μπορεί να μας βοηθήσει.  Αντί να εστιάζουμε στους τομείς όπου η ζωή είναι εκτός ελέγχου, όπως τα διαρκώς νέα στελέχη του ιού, και καταλήγοντας στο συμπέρασμα ότι η ζωή είναι απρόβλεπτη και χαοτική, μπορούμε να εστιάσουμε εκεί που μπορούμε να έχουμε τον έλεγχο. Στην καθημερινότητα και τον τρόπο που αντιμετωπίζουμε  τους άλλους ανθρώπους. Μπορούμε επίσης  να υπενθυμίζουμε διαρκώς  στον εαυτό μας ότι αυτή η αντιξοότητα, όπως όλες οι αντιξοότητες, είναι προσωρινή και θα τελειώσει κάποια στιγμή.

Ένας άλλος τρόπος για να οικοδομήσουμε την ελπίδα απαιτεί να επανεξετάσουμε το συνηθισμένο νόημά της. Θα μπορούσατε να σκεφτείτε την ελπίδα μια μορφή ευσεβούς πόθου, μια θετική και ίσως αφελή προσδοκία ότι όλα θα πάνε καλά στο τέλος. Αλλά σύμφωνα με τη «θεωρία της ελπίδας», που αναπτύχθηκε από τον Αμερικανό ψυχολόγο Charles Snyder, η ελπίδα δεν είναι τυφλή αισιοδοξία. Πρόκειται για στόχους για το μέλλον, για την προσπάθεια  ή την «ενέργεια που κατευθύνεται σε στόχους» (πιστεύοντας ότι οι στόχοι είναι εφικτοί) και προς συγκεκριμένα «μονοπάτια» ή σχέδια για το πώς να επιτύχει κανείς αυτούς τους στόχους. Με άλλα λόγια, οι αισιόδοξοι άνθρωποι δεν είναι αφελείς αλλά αισθάνονται ότι ελέγχουν τη ζωή τους και επιδεικνύουν μια αίσθηση δέσμευσης στις αναζητήσεις τους,  το αντίθετο του να αισθάνονται αβοήθητοι.

Οι ψυχολόγοι έχουν αναπτύξει πρακτικές  για να δίνουν ελπίδα. Για παράδειγμα, οι θεραπευτές που ασκούν «θεραπεία ελπίδας» βοηθούν τους πελάτες τους να αντιληφθούν σαφείς στόχους για το μέλλον τους, χαρτογραφούν διαδρομές για την επιδίωξη αυτών των στόχων και επανασχεδιάσουν τα εμπόδια ως προκλήσεις που πρέπει να ξεπεραστούν. Αντί να επικεντρώνονται στις προηγούμενες αποτυχίες του πελάτη, ο θεραπευτής επικεντρώνεται στις επιτυχίες του, οι οποίες μπορούν να χρησιμεύσουν ως μοντέλα για μελλοντικές επιδιώξεις στόχων. Σε μια μελέτη που δοκιμάζει μια παρέμβαση ελπίδας ομαδικής θεραπείας οκτώ συνεδριών, οι συμμετέχοντες που διδάσκονται δεξιότητες οικοδόμησης ελπίδας ανέφεραν στη συνέχεια μια μεγαλύτερη αίσθηση νοήματος, αυτοεκτίμηση και χαμηλότερα επίπεδα άγχους και κατάθλιψης, σε σύγκριση με μια ομάδα που βρισκόταν ακόμη στη λίστα αναμονής.

Οι περιστάσεις, όσο άσχημες κι αν είναι, δεν χρειάζεται να μας νικήσουν. Έχετε την ικανότητα να υιοθετείτε πιο ελπιδοφόρα πρότυπα σκέψης απέναντι στις αντιξοότητες και να προσαρμόζετε και να επιδιώκετε τους στόχους σας, ακόμη και εν μέσω δυσκολιών. Αν μπορείτε να διατηρήσετε την ελπίδα με αυτούς τους τρόπους, θα σας βοηθήσει να βρείτε το θάρρος, τη δύναμη και την ανθεκτικότητα για να βγείτε από τις αναπόφευκτες καταιγίδες που φέρνει η ζωή.

Άλλο οι τύψεις, άλλο η ενοχή και η ντροπή. Μάθε τη διαφορά

Της Δρ. Έντιτ Έγκερ*

Ενοχή σημαίνει να κατηγορώ τον εαυτό μου, πιστεύω ότι κάτι είναι δικό μου λάθος. Και είναι σημαντικό να διαχωρίζετε την ενοχή από τις τύψεις. Οι τύψεις είναι η δέουσα αντίδραση σε κάποιο επιζήμιο λάθος μας ή κάποιο σφάλμα που ενδεχομένως κάναμε. Είναι πιο κοντά στη θλίψη. Σημαίνει ότι αποδεχόμαστε το γεγονός ότι το παρελθόν ανήκει στο παρελθόν και ότι δεν μπορεί να αναιρεθεί. Δείχνει ότι επιτρέπουμε στον εαυτό μας να αισθανθεί θλίψη για όσα συνέβησαν. Μπορώ να αισθάνομαι τύψεις αλλά και να αναγνωρίζω ότι όσα έχω ζήσει, ότι οι επιλογές που έχω κάνει με οδήγησαν στη σημερινή μου κατάσταση. Οι τύψεις ανήκουν στο παρόν. Και μπορούν να συνυπάρχουν με τη συγχώρεση και την ελευθερία.

Όμως, με την ενοχή παραμένουμε κολλημένοι. Έχει τις ρίζες της στην ντροπή. Σημαίνει ότι βαθιά μέσα μας πιστεύουμε ότι «Δεν είμαι άξιος»· ότι θεωρούμε πως είμαστε ανεπαρκείς, πως ό,τι κι αν κάνουμε δεν είναι αρκετό. Όμως, αυτά δεν αξιολογούν πραγματικά το ποιοι είμαστε. Είναι απλώς ένα μοτίβο σκέψης που επιλέγουμε και το οποίο μπορεί να μας κρατήσει εγκλωβισμένους.

Έχετε πάντοτε επιλογή πώς θα αξιοποιήσετε τις πληροφορίες που σας προσφέρει η ζωή. Κάποτε έδωσα μια διάλεξη σε ένα συνέδριο και στη μέση της παρουσίασής μου ένας καλοντυμένος αξιοπρεπής κύριος σηκώθηκε και βγήκε έξω. Σχεδόν πάγωσα επί σκηνής, ένιωσα ένα μπαράζ αρνητικών σκέψεων που μετατρέπονταν σε αυτοκαταστροφικό μονόλογο: «Δεν είμαι καλή. Δεν έπρεπε να με καλέσουν να κάνω παρουσίαση σε αυτό το συνέδριο. Δεν έχω τα απαραίτητα εφόδια να βρίσκομαι εδώ». Λίγα λεπτά αργότερα η πόρτα της αίθουσας άνοιξε και ο ίδιος άντρας επέστρεψε και κάθισε. Πιθανώς να είχε σηκωθεί για να πιει νερό ή για να πάει στην τουαλέτα, όμως εγώ είχα ήδη στείλει τον εαυτό μου στην γκιλοτίνα.

Η ενοχή και η ντροπή δεν οφείλονται σε εξωτερικούς παράγοντες. Βγαίνουν από μέσα μας. Πολλοί από τους ασθενείς μου που έρχονται για θεραπεία περνούν ένα οδυνηρό διαζύγιο ή χωρισμό. Θρηνούν για τον θάνατο μιας σχέσης και τον χαμό της ελπίδας, των ονείρων και των προσδοκιών που αυτή εκπροσωπούσε. Συνήθως, όμως, δεν μιλούν για τη θλίψη τους. Μιλούν για την αίσθηση απόρριψης που νιώθουν. «Με απέρριψε». Όμως, η λέξη «απόρριψη» είναι απλά και μόνο ένας τρόπος να εκφράσουμε το συναίσθημα που νιώθουμε όταν δεν παίρνουμε αυτό που θέλουμε. Ποιος μας είπε ότι όλοι θα μας αγαπούν; Ποιος θεός όρισε ότι θα πρέπει πάντοτε να παίρνουμε αυτό που θέλουμε, όποτε θέλουμε, όπως θέλουμε και με τον τρόπο που θέλουμε; Και ποιος είπε ότι όλα τα παραπάνω είναι εγγυημένα; Κανείς δεν σας απορρίπτει εκτός από τον ίδιο σας τον εαυτό.

Επιλέξτε, λοιπόν, τις ερμηνείες που δίνετε στα πράγματα. Όταν κάνω μια ομιλία συνήθως οι ακροατές μου με επευφημούν όρθιοι και στη συνέχεια ορμούν καταπάνω μου, με αγκαλιάζουν και μου εκμυστηρεύονται κλαίγοντας: «Μου άλλαξες τη ζωή». Κατά καιρούς, όμως, εμφανίζεται και κάποιος που θα μου σφίξει το χέρι και θα μου πει: «Η ομιλία σας ήταν πολύ καλή, αλλά…». Στο χέρι μου είναι πώς θα απαντήσω. Μπορεί να πέσω στη μαύρη τρύπα της ανασφάλειας και να αρχίσω να σκέφτομαι: «Θεέ μου, τι λάθος έκανα;». Ή μπορώ να αναγνωρίσω πως η κριτική αυτή πιθανόν να έχει να κάνει περισσότερο με τον άνθρωπο που τη διατυπώνει παρά με εμένα. Μπορεί να έχει σχέση με τις προσδοκίες που είχε για τη διάλεξη ή με το ότι εκείνη τη στιγμή ο άνθρωπος αυτός, επικρίνοντας τη δική μου δουλειά, μπορεί να ένιωθε ισχυρός και έξυπνος. Μπορεί ακόμη και να αναρωτηθώ: «Υπάρχει κάτι χρήσιμο στα λόγια του που θα με βοηθήσει να εξελιχθώ και να γίνω πιο δημιουργική;». Είτε σκοπεύω να ενστερνιστώ τα σχόλια είτε να τα αγνοήσω, μπορώ πάντοτε να πω: «Ευχαριστώ που μοιραστήκατε τη γνώμη σας μαζί μου» και να προχωρήσω.

Εάν θέλουμε να ζήσουμε χωρίς ντροπή, δεν θα αφήσουμε τις απόψεις των άλλων να καθορίζουν την ύπαρξή μας. Πάνω απ’ όλα, επιλέγουμε εμείς πώς θα μιλάμε για τον εαυτό μας.

Περάστε μια μέρα ακούγοντας τον εσωτερικό σας μονόλογο. Παρατηρήστε τα πράγματα στα οποία δίνετε προσοχή. Αυτά πρέπει να ενισχύσετε. Αυτές οι σκέψεις θα επηρεάσουν το πώς αισθάνεστε. Και τα συναισθήματά σας θα καθοδηγήσουν τις πράξεις σας. Όμως, δεν είστε υποχρεωμένοι να ζείτε βάσει αυτών των προτύπων και των μηνυμάτων. Δεν γεννηθήκατε νιώθοντας ντροπή. Ο πραγματικός σας εαυτός λάμπει ήδη από ομορφιά. Γεννηθήκατε με αγάπη, χαρά και πάθος και μπορείτε να ξαναγράψετε το εσωτερικό σας σενάριο και να ανακτήσετε την αθωότητά σας. Μπορείτε να γίνετε ένα ολοκληρωμένο άτομο.

Θυμηθείτε πως ο εαυτός σας είναι το μοναδικό άτομο που δεν πρόκειται να χάσετε ποτέ.

*Η Δρ. Έντιτ Έγκερ είναι ψυχολόγος που εργάζεται στις Ηνωμένες Πολιτείες. Γεννημένη από Ούγγρους Εβραίους γονείς, είναι επιζών του Ολοκαυτώματος και ειδική στη θεραπεία της διαταραχής μετατραυματικού στρες. Το απόσπασμα είναι από το βιβλίο της «Η ελευθερία είναι επιλογή» που κυκλοφορεί στα ελληνικά από τις εκδόσεις «Διόπτρα».